Kraina Słowa i Dźwięku

Terapia logopedyczna i kształcenie muzyczne

Dla kogo przeznaczona jest terapia logopedyczna?



        Logopedia jest nauką
o kształtowaniu prawidłowej mowy, usuwaniu wad mowy oraz nauczaniu mowy (mówienia i rozumienia); usuwa też trudności w czytaniu
i pisaniu.

       Mowa nie jest umiejętnością wrodzoną, dziecko przyswaja ją sobie od najbliższego otoczenia,
a głównie od matki drogą naśladownictwa. Wielokrotnie powtarzane przez nią nazwy przedmiotów, znajdujących się
w otoczeniu dziecka, zostawiają ślady słuchowe w jego mózgu. Dziecko usłyszawszy potem daną nazwę, potrafi sobie wyobrazić przedmiot, do którego ona się odnosi, czyli potrafi zrozumieć znaczenie wyrazu, a z czasem potrafi również nazwać przedmiot. Największe znaczenie w procesie przyswajania mowy ma słuch. Dziecko uczy się stopniowo koordynować ruchy różnych grup mięśniowych narządów mownych.

       Zastanawiasz się, czy Twoje dziecko poprawnie się rozwija, czy jego mowa jest prawidłowa? Przeczytaj poniższe artykuły, a dowiesz się, czy przypadkiem i Ty nie potrzebujesz udać się do specjalisty.

NORMA JĘZYKOWA



          Proces rozwoju mowy przebiega pewnymi etapami i trwa kilka lat. Czas pojawienia się tych etapów jest stały, a dopuszczalne są przesunięcia nie większe niż pół roku.
Są to następujące okresy (według teorii Leona Kaczmarka z 1988 roku):

Okres melodii (do 1. roku życia); stadium przedjęzykowe, czyli:
a) głużenie (2-3 miesiąc życia) - nieświadome ćwiczenia narządów artykulacyjnych: samogłoski, spółgłoski, ich połączenia; głużą też dzieci niesłyszące;
b) gaworzenie (5-7 miesiąc życia) - świadome powtarzani dźwięków mowy własnej i otoczenia; gaworzą tylko dzieci słyszące.
Ok. 1. roku życia pojawiają się pierwsze słowa złożone z sylab - ma, ba, ta, la. Roczne dziecko rozumie mowę dorosłych; mówi mało, ale bardzo dużo rozumie; spełnia proste polecenia, zna swoje imię, pokazuje części ciała.

Okres wyrazu (1-2 rok życia) - opanowuje wszystkie samogłoski oprócz ę, ą i sporo spółgłosek: m, t, b, k, d, czasem ć, ś. Pod koniec tego okresu dziecko operuje kilkudziesięcioma poprawnie wymawianymi wyrazami i ogromną liczbą zastępczych, zaczyna budować zdania.

Okres zdania (2-3 rok życia) - opanowuje ę, ą oraz spółgłoski p, b, m, w, f, ś, ź, ć, ń, dź, k, g, c, t, d, n, j, ł. Dwulatek opanowuje w ciągu roku ok. 1000 słów; pojawiają się próby wypowiedzi 2-3 wyrazowych.

Okres swoistej mowy dziecka (3-7 rok życia) - opanowuje najtrudniejsze głoski: ok. 4 roku życia - s, z, c, dz, a ok. 5 roku życia - sz, ż, cz, dż, r oraz różnicuje je od podobnych. W wieku 3-5 lat dziecko zadaje mnóstwo pytań (ok. 50 dziennie), tworzy niezwykłe opowieści (konfabuluje), wzbogaca ilościowo i jakościowo swój słownik, operuje rzeczownikami, czasownikami, przymiotnikami, przysłówkami i zaimkami. Dzieci sześcioletnie powinny wymawiać prawidłowo wszystkie głoski
i budować zdania logiczne, poprawne pod względem gramatyki i składni oraz akcentu, rytmu i melodii. Badania wykazują jednak, że co czwarte dziecko wadliwie wymawia podstawowe dźwięki mowy. Nie każde jednak odstępstwo od ogólnopolskiej normy wymawianiowej jest wadą wymowy. Do wad nie zaliczamy m.in. nieprawidłowości artykulacyjnych wynikających z nieukończonego rozwoju mowy (do 5 roku życia), wymowy gwarowej oraz błędów wymowy (potrafimy je sami skorygować). Pięcioletnie dziecko ma prawo opuszczać. przestawiać i zamieniać głoski na łatwiejsze, ale nie może (bez względu na wiek) ich deformować, czyli zniekształcać.

CO TO JEST WADA WYMOWY?



          O wadzie wymowy mówimy wtedy, gdy wymowa odbiega od normy ogólnie przyjętej
w danym języku, począwszy od drobnych nieprawidłowości w realizacji poszczególnych głosek,
aż po ciężkie wady utrudniające kontakt z otoczeniem Odchylenia w mowie mogą dotyczyć zasobu słownictwa, umiejętności posługiwania się formami gramatycznymi lub rozumienia ich funkcji, realizacji fonemów lub ich odbioru. Największą grupę wad wymowy na etapie nauczania początkowego stanowią wady artykulacyjne zwane dyslalią. Jest to nieprawidłowość w wymawianiu jednej, wielu,
a nawet niemal wszystkich głosek od razu. Wymowa jest wtedy niewyraźna, mało zrozumiała,
aż do bełkotu.

RODZAJE WAD WYMOWY ORAZ PRZYCZYNY ICH POWSTAWANIA



1. Seplenienie - jest to nieprawidłowe wymawianie głosek dentalizowanych (szumiących: sz, ż, cz, dż, syczących: s, z, c, dz, ciszących: ś, ź, ć, dź).
Możemy wyróżnić:
  • Parasygmatyzm, czyli zastępowanie jednych głosek drugimi (np. spółgłoski: sz, ż, cz, dż zastępowane są przez s, z, c, dz; dziecko mówi „safa” zamiast „szafa”, „capka” zamiast „czapka”);
  • Mogisygmatyzm, czyli opuszczenie głosek (np. mówienie „afa” zamiast „szafa”);
  • Sygmatyzm właściwy, czyli zdeformowana wymowa głosek.

Skąd ta wada?
Do niektórych przyczyn seplenienia należą: wady zgryzu, ubytki zębowe (także gdy wypadają mleczaki), wady rozwoju aparatu mowy (np. wadliwa budowa języka), ubytki słuchu, brak napięcia mięśniowego, naśladowanie wadliwej wymowy innych osób.

2. Rotacyzm (inaczej „reranie”) - jest to nieprawidłowa wymowa głoski „r”.
Możemy wyróżnić:
  • Pararotacyzm, czyli zastępowanie głoski r głoskami j, ł, d, w, l (np. dziecko mówi „jowej”, zamiast „rower”);
  • Mogirotacyzm, czyli opuszczenie głoski r (np. mówienie „afa” zamiast „rafa”);
  • Rotacyzm właściwy, czyli zdeformowana wymowa głoski na skutek zmiany miejsca artykulacji.

Skąd ta wada?
Do niektórych przyczyn rerania należą: niedostateczna sprawność ruchowa czubka języka, nieprawidłowa budowa anatomiczna języka (zbyt duży, zbyt gruby, wędzidełko językowe jest zbyt krótkie), obniżony poziom słuchu, opóźniony rozwój ruchowy i umysłowy, naśladowanie wadliwej wymowy innych osób, słaba zdolność dziecka do koncentrowania uwagi na dźwiękach mowy.

3. Ubezdźwięcznianie - polega na tym, iż dziecko nie wymawia głosek dźwięcznych, w ich miejscu pojawiają się głoski bezdźwięczne, odpowiednie dla par fonologicznych: b-p, d-t, g-k, dz-c, dż-cz, dź-ć, w-f, z-s, ż-sz, ź-ś (np. dziecko zamiast mówić „baranek” powie „paranek”).

Skąd ta wada?
Do przyczyn wymowy bezdźwięcznej należą: zaburzenia słuchu fonemowego, zakłócenia koordynacji mięśni przywodzących i napinających wiązadła głosowe oraz powodujących ich drgania, uszkodzenia centralnego systemu nerwowego, niedosłuch, problemy z oddychaniem (wdychanie powietrze przez jamę ustną zamiast przez nos, stale otwarte usta, wąskie otwory nosowe, zapadła klatka piersiowa), stany zapalne górnych dróg oddechowych.

4. Kappacyzm i gammacyzm
Kappacyzm - to nieprawidłowa artykulacja głosek tylnojęzykowych zwartych: k, ki.
Gammacyzm - to nieprawidłowa artykulacja głosek g, gi, h, hi. Dziecko może w ich miejsce wymawiać t, d, ti, di lub h.

Skąd ta wada?
Do przyczyn tych wad wymowy należą: niska sprawność ruchowa języka (zwłaszcza jego tylnej części), zła praca języka.

5. Rynolalia (nosowanie) - polega na tym, że głoski nosowe wymawia się jak głoski ustne
lub odwrotnie.

Skąd ta wada?
Do przyczyn tych wad wymowy należą: niedrożność jamy nosowo-gardłowej (przerost śluzówki nosa, obrzęk przy ostrych i przewlekłych stanach kataralnych, przerost trzeciego migdałka, skrzywienie przegrody nosa), rozszczep podniebienia, krótkie podniebienie, nieprawidłowa praca zwierającego pierścienia gardłowego, zniekształcenia szczęki górnej, rozszczep wargi górnej.

6. Jąkanie - to charakterystyczne u danej osoby zacinanie się, powtarzanie sylaby, czy głoski.
Możemy wyróżnić:
  • Jąkanie kloniczne, polegające na powtarzaniu pierwszej sylaby w wyrazie,(np. do-do-dotknąć);
  • Jąkanie toniczne, polegające na swoistym „wypychaniu” słowa poprzez powtarzanie głosek
  • (np. ddddddotknąć);
  • Jąkanie kloniczno-toniczne, czyli mieszane.

Skąd ta wada?
Przyczyny jąkania nie są do końca ustalone. Naukowcy upatrują źródeł wady w przyczynach biologicznych (dziedziczenie obniżonej sprawności językowej) czy psychicznych (objaw nerwicy). Sugeruje się też zaburzenia metaboliczne, nieprawidłowości funkcjonowania mózgu, uszkodzenia mózgu, urazy psychiczne, problemy rodzinne.

Oprócz wyżej wymienionych przyczyn, na powstawanie wad wymowy mogą również wpłynąć następujące czynniki:
- mówienie do dziecka językiem nianiek (spieszczanie),
- nadmierny rygoryzm lub liberalizm co do mowy dziecka,
- ograniczone kontakty z matką do 2. roku życia,
- zaniedbania zdrowotne matki w ciąży (niedożywienie, używki),
- niewłaściwa atmosfera rodzinna,
- nieprawidłowe wzorce wymowy w domu,
- brak okazji do rozwijania mowy (rozmowy, czytanie książek, oglądanie ilustracji, gry językowe).

JAKIE SKUTKI POWODUJĄ WADY WYMOWY?



1. W znacznym stopniu utrudniają osiąganie sukcesów w szkole.

2. Kłopoty w nauce czytania
- agramatyzmy,
- nieprawidłowa budowa zdań,
- uporczywe literowanie,
- kłopoty z łączeniem liter i głosek w wyrazy,
- kłopoty z przejściem od głoskowania do czytania sylabami i wyrazami,
- opuszczanie, przestawianie lub dodawanie różnych głosek i sylab,
- zamienianie wyrazów o podobnym brzmieniu.

3. Kłopoty w nauce pisania
- problemy z posługiwaniem się dwuznakami, spógłoskami miękkimi, dźwięcznymi i bezdźwięcznymi, końcówkami fonetycznymi -ą, -om, itp.

4. Zaburzenia osobowości
- poczucie niższej wartości, osamotnienia,
- stany lękowe, np. logofobia - lęk przed wypowiadaniem się,
- nerwowość,
- unikanie kontaktów z gośćmi, rówieśnikami.

5. Osłabiają wydolność umysłową dziecka i wpływają ujemnie na jego stosunek do nauki, szkoły
i kolegów.

JAK ZAPOBIEGAĆ NIEPRAWIDŁOWOŚCIOM
W ROZWOJU MOWY?



1. Zapoznać się z prawidłowościami rozwoju mowy dziecka.

2. Śledzić uważnie proces rozwoju mowy swojego dziecka, czy nie pojawiają się niepokojące
objawy, np.:
-nieprawidłowość w budowie narządów mowy,
-brak gaworzenia we właściwym czasie,
-brak mowy u 3-letniego dziecka.

3. Zatroszczyć się o prawidłowy rozwój mowy dziecka już we wczesnym dzieciństwie, a także
w okresie prenatalnym.

4. Dbać o właściwą opiekę medyczną, racjonalne odżywianie, pozytywne postawy wychowawcze
w domu i w szkole, życzliwe postawy międzyludzkie.

5. Od urodzenia mówić do dziecka językiem dorosłych, a spieszczeń używać tylko w zabawach.

6. Nie wymagać od dziecka posługiwania się mową dorosłych, ale też nie naśladować jego języka. Utrudnia to dziecku naukę mowy.

7. Nie przestawiać dziecka leworęcznego na rękę prawą bez konsultacji z psychologiem.

8. Zapobiegać chorobom uszu, przewlekłym stanom kataralnym i wadom zgryzu (karmić butelką
do 1. roku życia! Smoczki - też!)

9. Starać się słuchać, co dziecko do nas mówi, ponieważ chętnie słuchane - chętnie mówi.

10. Zachęcać dziecko do mówienia, nawet jeśli ma zaburzoną mowę.

© Copyright 2012 by Pulek, All Rights Reserved.